Je hoort een muziekstuk of een nummer en plots komen er tranen in je ogen of voel je je hart sneller kloppen van plezier. Muziek roept emoties op. Je voelt dat in je lijf.
De 40-dagentijd is de tijd naar Pasen toe. Pasen is het belangrijkste feest binnen het christendom en kan nooit los ervaren worden van de tijd ervoor. We lezen de verhalen over Jezus en zijn radicale keuze voor iedereen die kwetsbaar is. En dat die keuze weerstand oproept bij het gevestigde gezag en dat leidt tot zijn arrestatie en dood. En dan vieren we met Pasen dat het leven, hoewel kwetsbaar, heel sterk en weerbaar is.
Het is niet zo gek dat componisten en liedschrijvers door deze verhalen zijn geïnspireerd. In de komende tijd geven we je luistertips voor muziek die past binnen de 40-dagentijd. We geven daar een korte introductie bij en wat uitleg over het stuk of het lied; van Bach tot Tom Waits en van Typhoon tot Pergolesi. We nemen je mee in de muziek en de teksten om op die manier het stuk nog beter te begrijpen. Daag jezelf eens uit om ook muziek te beluisteren die je niet zo snel zou opzetten!
Deze keer een song uit de de rockopera Jesus Christ Superstar en klassieke muziek van Couperin:
In 1971 kwam de rockopera Jesus Christ Superstar uit. Pas in 1974 kwam de film hiervan uit in Zeeland en nam mijn vader mij (14 jaar) en mijn vriendin mee naar de voorstelling. Ik was behoorlijk gegrepen door dit alles; de prachtige muziek en het droevige verhaal. Sommige christenen vonden dat er veel te veel nadruk lag op het menselijke van Jezus in plaats van het goddelijke. Ik vond die menselijk visie wel fijn juist.
Een van de mooiste songs vind ik ‘Poor Jerusalem’; Jezus vertolkt zijn verdriet en frustratie over het feit dat hij door niemand wordt begrepen, waaronder ook zijn discipelen, de Romeinen, de Joden en de religieuze leiders. In het lied voorafgaand aan ‘Poor Jerusalem’ is Simon vol vuur Jezus aan het aanmoedigen een revolutie te beginnen. Een heel aardse, politieke revolutie. Jezus spreekt Simon letterlijk aan, vol met emotie, om te benadrukken: ja, zijn koninkrijk is van een ander soort dan dat Simon verwacht. Het lied geeft een gevoel van eenzaamheid. De blik tussen hem en Judas spreekt hier ook boekdelen.
Klik hier voor de video.
Neither you Simon, nor the fifty thousand
Nor the Romans, nor the Jews
Nor Judas, nor the twelve, nor the Priests, nor the scribes
Nor doomed Jerusalem itself
Understand what power is
Understand what glory is
Understand at all
Understand at all
If you knew all that I knew, my poor Jerusalem
You’d see the truth, but you close your eyes
But you close your eyes
While you live, your troubles are many, poor Jerusalem
To conquer death, you only have to die
You only have to die
De vastentijd in het christendom duurt 40 dagen, maar veel klassieke muziek over deze belangrijke periode concentreert zich op de 3 laatste dagen voor Pasen, of op de momenten voorafgaand aan en tijdens de kruisiging van Jezus, tot zijn dood.
Op de woensdag, donderdag en vrijdag voor Pasen werden en worden in zowel katholieke als protestantse kerken Tenebrae-diensten gevierd: tenebrae betekent ‘duisternis’. Het is de donkere tijd voor de terugkeer van het licht: het licht van de opstanding welteverstaan. Hoewel dit woord en deze traditie niet zozeer doopsgezind is, zijn er wel degelijk momenten in de Stille Week (de week voorafgaand aan Pasen) te zien waar dit ritueel een bepaalde vorm heeft; op Goede Vrijdag wordt de Paaskaars uitgeblazen en op paasmorgen wordt de nieuwe Paaskaars aangestoken.
Het Bijbelgedeelte dat daarbij steeds werd gebruikt, was de ‘Klaagliederen’ van Jeremia, een profeet uit het Oude Testament. Deze klaagzangen gaan over de verwoesting van de Tempel in Jeruzalem. Net als Jezus werd Jeremia onschuldig vervolgd, bespot en in een put (symbolisch voor het graf) geworpen.
Jeremia’s klaagzangen over de verwoesting van Jeruzalem en zijn persoonlijke lijden dienen als een voorspelling van de Messias.
In de klassieke muziek uit de periode die de Barok wordt genoemd (zeg maar de pruikentijd), werd er vooral in Frankrijk heel veel muziek gecomponeerd met teksten uit de Klaagliederen van Jeremia. (In de afbeelding hierboven zie je Jeremia verbeeld door Rembrandt.) Ze werden gezongen op de 3 laatste dagen voor Pasen en worden Leçons de Ténèbres genoemd: wat zoveel betekent als ‘Lessen van Duisternis’.
Dit is een stukje van de componist François Couperin. Niet echt kerkmuziek, maar virtuoze zang die voor de Franse koning persoonlijk was gecomponeerd en in zijn paleis in Versailles werd uitgevoerd.
Tekst: Joke van der Heide (pop) & Marten Jan Geertsema (klassiek)
Beeld: Elice Moore
